به گزارش خبرنگار ایبنا، دوران بوروکراسیهای پیچیده، کپی سند و جستوجو به دنبال ضامن کارمند برای دریافت یک وام خرد به پایان خود نزدیک میشود. با ظهور فینتکها و پلتفرمهای لندتک، فرآیند چندماهه دریافت وام به چند دقیقه کاهش یافته است.
در این اکوسیستم جدید، یک دارایی نامشهود، اما حیاتی به نام «رتبه اعتباری» Credit Score جایگزین تمام وثایق سنتی شده و اصلیترین متر سنجش مشتریان است به طوری که امروزه کارنامه مالی هر فرد، هویت او را تعیین میکند.
در بانکداری سنتی، افراد فاقد دارایی ثابت یا فیش حقوقی، عملاً از چرخه دریافت تسهیلات حذف میشدند. فینتکها برای حل این چالش، «اعتبارسنجی جایگزین» را معرفی کردند. این پلتفرمها با استفاده از هوش مصنوعی و تحلیل کلاندادهها، رفتار روزمره کاربر مانند پرداخت قبوض، خوشحسابی در کیفپولها و تاریخچه خرید آنلاین او را پایش میکنند. این رویکرد، شخصیت مالی فرد را شفاف میسازد.
به گفتهی هومن امینی، مدیرعامل دیجیپی، در بانکداری سنتی تمرکز اصلی روی تمکن مالی و داراییهای فیزیکی فرد است، اما در فضای فینتک ملاک اصلی ارزیابی، «تعهد» افراد است. وی رتبه اعتباری را ویترین خوشحسابی کاربران میداند که به پلتفرمها اجازه میدهد بدون نیاز به بوروکراسیهای پیچیده و قدیمی، به مشتریان اعتماد کنند.
به گفته فعالان این حوزه، رتبه اعتباری در فضای فینتک یک عدد تزئینی نیست، بلکه اهرمی پویاست. کاربری که رتبه عالی داشته باشد، وام خود را کاملاً خودکار و در کمتر از چند دقیقه دریافت میکند. علاوه بر سرعت، سقف اعتبار تخصیصی نیز پلهپله با اثبات خوشحسابی افزایش مییابد و پلتفرمها برای کاربران خوشحساب، نرخ کارمزد کمتر یا شرایط بازپرداخت منعطفتری در نظر میگیرند.
در این بین یک باور غلط در میان برخی کاربران وجود دارد که چند روز تاخیر در پرداخت اقساط، ضرری به حساب نمیآید. اما سیستمهای هوشمند، نظم شما را با ساعت اندازه میگیرند و حتی یک روز تاخیر هم مثل نمره منفی در کارنامه دیجیتال ثبت شده و رتبه شما را سرخ میکند.
طبق دستورالعملهای رسمی بانک مرکزی، ردپای این تاخیرها تا ۵ سال در حافظه سامانه اعتبارسنجی ملی باقی میماند و سابقه بانکی فرد را مخدوش میکند. با این حال، در آخرین بهروزرسانیهای مدل اعتبارسنجی رگولاتور، این ساختار از یک نظام صلب تنبیهی به سمتی پویا حرکت کرده است؛ به این معنا که وزن دادهها با زمان تغییر میکند و اثر منفی بدحسابیهای گذشته در صورت تداوم خوشحسابی در ماهها و سالهای بعد، به صورت پلکانی کمرنگ شده و رتبه فرد ترمیم میشود؛ با این حال، تا زمان پاک شدن کامل سابقه در این بازه ۵ ساله، دریافت وامهای بزرگتری مانند مسکن یا خودرو تحتالشعاع قرار خواهد داشت.
آنطور که روزبه شفیعی، مدیر ارشد اسنپپی میگوید، اتصال بازپرداخت اقساط به خدمات حیاتی و روزمره کاربران، قویترین اهرم بازدارنده در برابر بدحسابی است.
به گفتهی وی، وقتی کاربر میداند تاخیر در پرداخت نه تنها سابقه ۵ ساله او را در کل بانکهای کشور خراب میکند، بلکه بلافاصله دسترسی او را به خدمات روزمره سوپراپلیکیشنها قطع خواهد کرد، انگیزه بسیار بالایی برای پرداخت سر وقت اقساط پیدا میکند.
به عنوان مثال کاربری را تصور کنید که اقساط خرد خود را با تاخیر پرداخت میکند در این بین هوش مصنوعی بلافاصله خط اعتباری او را مسدود میسازد. در این حالت، او حتی برای گرفتن یک تاکسی اینترنتی یا سفارش غذا در همان سوپراپ با مشکل مواجه میشود. این لمس سریع عواقب بدحسابی، کارآمدتر از صدها اخطاریه کاغذی است.
با ابلاغ چارچوبهای نظارتی لندتکها توسط بانک مرکزی، اکنون فینتکها دیتای رفتاری خود را با سوابق رسمی بانکی (مثل چکهای برگشتی یا معوقات) تلفیق میکنند.
این همگامسازی، رتبه اعتباری را به یک شاخص فراگیر ملی تبدیل کرده است. از سوی دیگر، ترس از افت رتبه و مسدود شدن دسترسی به خدمات، باعث شده تا برخلاف تصور عمومی، نرخ نکول در فینتکهای بزرگ کشور همواره زیر ۲ درصد و در سطحی بهینهتر از بانکهای سنتی باقی بماند.
نظام تأمین مالی خرد کشور با سرعت در حال حرکت از منطق «چه داری» (ثروت و وثیقه) به سمت منطق «چه کسی هستی» (شخصیت مالی و تعهد) است. در این جغرافیا، هر شهروند با رفتار مالی روزمره خود، بوروکراسی بانکیاش را میسازد؛ روندی که دسترسی به سرمایه را عادلانهتر کرده و شمول مالی را در جامعه به عمق میبخشد.
